Hyperacusis (van het Griekse hyper- (“excessief”) en akousis (“gehoor”)), wordt gedefinieerd als een verminderde tolerantie voor geluid dat als normaal wordt ervaren door de meerderheid van de bevolking of die als normaal werd ervaren door de persoon voor de aanvang van zijn hyperacusis (Adams et al., 2020). Symptomatisch wordt hyperacusis onderverdeeld in pijnhyperacusis en luidheidhyperacusis. Hyperacusis is een parapluterm, het verwijst niet naar één enkele aandoening maar naar een groep gerelateerde aandoeningen die een lage tolerantie voor geluid als gemeenschappelijk kenmerk delen, die anders zijn in hun oorzaken, mechanismes, symptomen en comorbiditeiten. We bespreken de verschillende subtypes in dit artikel, hoewel er nog veel onderzoek nodig is om ze duidelijk te definiëren en begrijpen (zie ook onderzoeksaanbevelingen- en prioriteiten).
Hyperacusis mag niet worden verward met hypoacusis, wat gekenmerkt wordt door een verminderd vermogen om geluid te horen, dat varieert van een milde vorm van gehoorverlies tot complete doofheid. Hyperacusis verschilt ook van misofonie (of ergernishyperacusis), een emotionele afkeer van geluiden dat veroorzaakt wordt door specifieke triggergeluiden (bijvoorbeeld kauwen of ademen), en van fonofobie (of angsthyperacusis), een onterechte angst voor geluid. De verschillende gevoeligheden voor geluid kunnen overlappen (Williams et al., 2021; The Hyperacusis and Misophonia Book).
Hyperacusis is niet hetzelfde als geluidsgevoeligheid (noise sensitivity in het Engels). Henry et al. (2022) beschrijven geluidsgevoeligheid als een toegenomen reactiviteit voor geluid dat een algemeen ongemak (ergernis of zich overweldigd voelen) omvat door een waargenomen rumoerige omgeving, los van de effectieve luidheid ervan. Individuen met bijvoorbeeld ADHD of autismespectrumstoornissen zijn soms gevoelig aan geluid, maar deze patiënten hebben niet altijd hyperacusis of een toegenomen waarneming van luidheid (Bourez et al., 2025).
Hyperacusis is een co-morbide aandoening van neurologische ontwikkelingsstoornissen zoals maar niet beperkt tot autismespectrumstoornissen (Williams et al., 2021), FOGXG1 syndroom en het syndroom van William (Tyler et al., 2014). Het is ook een co-morbide aandoening van myalgische encefalomyelitis/chronisch vermoeidheidssyndroom (Maeda et al., 2023), de ziekte van Ménière en de ziekte van Lyme (Pienkowski et al., 2014), of kan optreden na het oplopen vaneen traumatisch hersenletsel (Dikmen et al., 2010) - hoewel patiënten met dergelijk letsel mogelijk eerder geluidsgevoelig zijn dan hyperacusis hebben (Henry et al., 2022) - of temporomandibulaire aandoeningen (aandoeningen aan de kaken, Pienkowski et al., 2014). Zoals hierboven vermeld, is het mogelijk dat patiënten met deze aandoeningen eerder een geluidsgevoeligheid dan hyperacusis hebben, en ze lijken niet vatbaar voor terugvallen (setbacks in het Engels, zie hierover verder in dit artikel meer) zoals individuen met pijn- en luidheidhyperacusis dat wel zijn (Henry et al., 2022).
Hyperacusis wordt vaak veroorzaakt door een blootstelling aan lawaai (Tyler et al., 2014), maar het kan ook veroorzaakt worden door een reactie op bepaalde medicijnen (Longenecker et al., 2021; Musumano et al., 2023; Jin et al. 2025), of volgend op een ziekte (Nazeri et al., 2024).
Luidheidhyperacusis is een vorm van hyperacusis waarbij dagdagelijkse geluiden aan een matige intensiteit als oncomfortabel of abnormaal luid worden waargenomen in vergelijking met hoe ze door de meeste individuen worden gehoord (Tyler et al., 2014). Bij pijnhyperacusis, ook noxacusis (van het Latijnse noxa, wat “schade” betekent en van het griekse akousis = horen, Liu et al., 2015) of auditieve nociceptie (Flores et al., 2015) genoemd, veroorzaakt geluid fysieke pijn (brandend, stekend, kloppend, knijpend, ...) in de oren, keel, nek, gezicht, hoofd en elders in het lichaam (Jahn et al., 2025).
Veel patiënten ervaren andere symptomen gerelateerd aan hun oren. Sommige hiervan zijn druk in het oor, oorspanning, een fladderend gevoel in het oor en duizdeligheid (Noreña et al., 2018). Deze symptomen komen overeen met de aandoening tensor tympany syndroom. Een vervorming van geluid (dysacusis) wordt ook frequent ervaren door hyperacusispatiënten. Verder wordt de aandoening geassocieerd met tinnitus (oorsuizen, Jacquemin et al., 2022), reactieve tinnitus (tinnitus dat luider wordt tijdens en/of na een blootstelling aan lawaai), dipaclusis (hetzelfde geluid aan andere toonhoogtes waarnemen tussen beide oren) en gehoorverlies (Di Stadio et al., 2018).
Er is beperkt bewijs voor een subtype van hyperacusis dat somatische hyperacusis genoemd wodt, waar bepaalde somatische manoeuvres (bepaalde bewegingen van de nek of kaar) een invloed hebben op de hyperacusis (Demoen et al., 2023). Het is niet duidelijk of dit optreed bij luidheidhyperacusis, pijnhyperacusis of beide. Sommige patiënten ervaren een toeval/insult volgend op lawaai, wat functioneel audiogene toevallen worden genoemd (Jacquemin et al., 2024). Verder treedt hyperacusis vaak samen op met visuele sneeuw (aanhoudend flikkerende stippen in het zicht), gevoeligheid aan licht (Ke et al., 2020; Jahn et al., 2025), dysomie (een verstoorde percetptie van smaak), evenwichtsproblemen (Ke et al., 2020) en migraines (Klein & Schankin, 2021).
Anekdotisch ervaren enkele patiënten een afscheiding van vloeistof in hun keel volgend op lawaai. Dit is nog niet formeel vastgesteld in de literatuur. Studies hebben wel een verband gevonden tussen tinnitus en visuele sneeuw (Renze, 2017; Klein & Schankin, 2021). Voor zover wij weten is een dergelijk verband tussen hyperacusis en visuele sneeuw nog niet vastgesteld in de literatuur, maar dit is wel anekdotisch gemeld door patiënten, alsook een verband tussen hyperacusis en dysacusis.
Een belangrijk en veel te weinig onderzocht kenmerk van pijn- en luidheidhyperacusis is het risico op een terugval, een verergering van symptomen na een blootstelling aan geluid dat onschadelijk is voor mensen met een normale tolerantie voor geluid. Dit geluid kan minder luid dan 75 decibel zijn (wat algemeen wordt aangenomen als het laagste niveau om gehoorschade op te lopen), afhankelijk van de individuele ernst van de hyperacusispatiënt. Deze terugvallen kunnen dagen aanhouden maar soms ook leiden tot een permanente daling van de geluidstolerantie en tot een verergering van de symptomen (Pollard, 2019, en Williams et al., 2021). Voor zover wij weten wordt een zulke gevoeligheid voor een terugval niet gemeld bij individuen met geluidsgevoeligheid.
Sommige patiënten met pijnhyperacusis ervaren een lagere tolerantie voor digitale/elektronische audio (Jahn et al., 2025). De prevalentie van hyperacusis is niet gekend, aangezien tot op heden geen enkele studie differentieert tussen de verschillende subtypes en ernst van de aandoening. We weten wel dat tot 93% van de hyperacusispatiënten aangeven dat ze ook tinnitus hebben en dat 13% van patiënten met tinnitus aangeven aan hyperacusis te lijden (Jacquemin et al., 2022).